Prof. Víctor Elvira BCAMera batu da, AI aurreratuari eta klima-iragarpenari buruzko ATRAE CLIMATH proiektua gidatzeko

Euskal Herriko Matematika Aplikatuko Zentroak (BCAM) Edinburgoko Unibertsitateko Katedraduna erakarri du ATRAE programa nazional prestigiotsuaren bidez, ekologiaren eta klimaren inflexio-puntuak aurreikusteko gai diren IAko esparru aitzindari berriak garatzeko.

Matematika Aplikatuko Euskal Zentroak (BCAM) urrats erabakigarria eman du adimen artifizialaren eta matematika aplikatuaren arloan nazioartean duen lidergoa sendotzeko, Víctor Elvira katedradunari ongietorria eginez. Elvirak CLIMATH proiektua ("A new probabilistic framework for modelling and inference in dynamical systems: an application to climate tipping points") gidatuko du.

Kontratazio estrategiko hau Ikerketa Agentzia Estatalaren (AEI) ATRAE deialdi oso lehiatsuaren bidez finantzatu da. Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioak sustatutako deialdi honen helburua da mundu mailan aitortutako ikerketa-talentua Espainiara erakartzea.

Lau urteko epea eta 881.110 euroko aurrekontu zuzena dituen CLIMATH proiektuak gure garaiko botila-lepo zientifiko larrienetako bati helduko dio zuzenean: dimentsio handiko sistema dinamiko ez-linealetan inferentzia eta iragarpen probabilistikoak egiteko gaur egun dauden muga analitiko eta konputazionalak gainditzea, sistema horietan gorabehera txikiek erregimen-aldaketa katastrofiko eta itzulezinak eragin baititzakete.

Foku zientifikoa: Klimaren Zientziarako Machine Learning Probabilistikoa

CLIMATH proiektuak estatistika konputazionalaren, adimen artifizialaren eta sistema dinamikoen arteko muga-metodologiak garatuko dituen arren, bere aplikazio nagusia klimaren zientziara bideratuko da. Zehazki, proiektuak tresna probabilistiko berritzaileak diseinatuko ditu klimaren inflexio-puntuak detektatu eta aurreikusteko; adibidez, Atlantikoko Meridianoko Iraulketa Zirkulazioaren (AMOC) ahultze posiblea edo polarretako izotz-plaken desegonkortze azkarra.

Gainera, CLIMATHek konputazio-metodo aurreratu horiek zabalduko ditu funtsezko dinamika ekologikoak aztertzeko —hala nola landarediaren erresilientzia eta ingurumen-estresaren ondoriozko populazio biologikoen aldaketak—, Valentziako Unibertsitatearekin, Biomatematika eta Estatistika Scotland-ekin (BioSS) eta eskualdeko ingurumen-erakundeekin lankidetza estuan.

Helburu horiek lortzeko, Elviraren taldeak paradigma berri bat sortuko du egoera-espazioen modelizazioan eta inferentzia bayestarrean, hiru berrikuntza metodologiko nagusitan oinarrituta:

  1. Ezkutuko Egituraren deskubrimendu Autonomoa: espazio-denborazko mendekotasunen identifikazio automatizatua, grafo-egituren eta bereizmen anitzeko eredu hierarkikoen bidez, interpretagarritasun matematikoa sustatuz.

  2. Konputazio-baliabideen Esleipen Egokitzailea: prozesatze-ahalmenaren banaketa adimenduna, espazio-denborako eskualde kritikoei eta zeregin anitzeko lan-kargari modu dinamikoan lehentasuna ematen diena.

  3. Inferentzia Auto-ebaluatzailea eta Zuzentzailea: algoritmoen osasuna denbora errealean diagnostikatzea, hurbilketaren kalitatea monitorizatu eta desbideratzeak modu autonomoan zuzentzeko.

«CLIMATHen helburua da adimen artifizial zorrotz, eraginkor eta interpretagarriaren oinarri matematikoak eraikitzea, ziurgabetasuna kuantifikatzeko eta zientzialariei zein arduradun politikoei klima-aldaketaren aurrean erabakiak hartzen laguntzeko tresna fidagarriak emateko.»

— Víctor Elvira irakaslea, CLIMATHeko ikertzaile nagusia

Ikertzaile nagusiari buruz

Víctor Elvira Estatistika eta Datuen Zientziako Katedraduna da Edinburgoko Unibertsitateko (Erresuma Batua) Matematika Eskolan. Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologietan doktorea da, eta akademiko gisa aritu da Edinburgoko Unibertsitatean (Erresuma Batua), IMT Nord Europen (Frantzia) eta Madrilgo Carlos III.a Unibertsitatean (Espainia). Gainera, egonaldiak eta karguak izan ditu hainbat erakunde prestigiotsutan, hala nola Columbia University, Stony Brook University, Université Paris-Dauphine, INRIA Paris Saclay, NTU Singapore eta University of Sydney-n, besteak beste.

Peer-review bidez berrikusitako 180 artikulu zientifiko baino gehiago idatzi ditu, eta bere ibilbideak nazioarteko aintzatespen handiak jaso ditu, bereziki EURASIP Early Career Award 2024 saria (seinaleen prozesatzearen arloan 40 urtetik beherako ikertzaileentzat Europan ematen den sari nagusia). ELLIS Fellow (European Laboratory for Learning and Intelligent Systems) da, eta Fulbright, Marie Skłodowska-Curie, Alan Turing Institute eta Leverhulme Fellowship beka prestigiotsuak jaso ditu. Gaur egun, Erresuma Batuko Advanced Research and Invention Agency-k (ARIA) finantzatutako £1M-eko PROTECT klima-proiektua ere gidatzen du.

Erakunde-inpaktua eta Talentua Erakartzea

ATRAE programak bide zuzena ematen du Elvira irakaslea BCAMen epe luzerako integratzeko, Ikerbasque ikertzaile gisa. Mugarri estrategiko honek Euskadiko zientzia- eta teknologia-ekosistema indartzen du, eta BCAMek erronka klimatikoei aurre egiteko bikaintasun matematikoaren nazioarteko erreferente gisa duen ospea sendotzen du.